Columns en dagboek Fragmenten uit het dagboek dat Jeroen Krabbé bijhield tijdens de productiefase van The Discovery of Heaven 1e draaidag. 20 augustus 2000 Israël De politieke situatie in Israël is zo explosief, dat het beter is dat we meteen, nu, draaien, en niet morgen of overmorgen. Ook was men zeer somber over de Tempelberg, men denkt dat de eerder beloofde toestemming wordt ingetrokken. Tijd om nerveus te worden hebben we niet: eerste shot: Onno en Quinten lopen langs de Klaagmuur - twee instellingen. Daarna scène bij het detectiepoortje. Ik ben er nauwelijks met mijn gevoel bij, het gaat allemaal te snel. 22 augustus 2000 Het ongelofelijke is gebeurd: alles en zelfs meer dan dat hebben we gedraaid! Vraag me niet hoe! Het is gesmeerd verlopen op de Tempelberg, dankzij onze geheime operatie. We hadden alleen maar toestemming om "architectuur" te filmen. Dus contact tussen ons en de acteurs kon er niet zijn. Via mobile telefoons had mijn 1ste assistent contact met de acteurs. Hij zei gewoon - we zijn klaar - lopen. De camera maakte een langzame pan, met "toevallig" de acteurs in het shot. Mijn taak was om de ons toegevoegde Palestijnse "religieuze" politieman af te leiden! Ik zag de acteurs in zijn zonnebril aankomen en wist dus wanneer ik hem moest afleiden. Hij bleek de ergste antisemiet te zijn, ever, maar wat kon ik doen? Niets dus, want dan had ik alles in gevaar gebracht. 31 augustus 2000 Vandaag begint het echt. Israël was slechts een generale repetitie. Slecht geslapen. De locatie hier in kasteel Heino is schitterend. Het weer werkt mee. Deze dag was eigenlijk te vol gepland. Ben maar anderhalf uur over de tijd heengegaan, niet slecht voor een eerste dag. 4 september 2000 Door plotselinge regen veel tijd verloren. Op het einde van de draaidag telt daardoor iedere minuut. Scène waarin Max aan Sophia vertelt dat ie een nieuwe vriendin heeft. Eerst draaide ik Diana in een wideshot, en daarna closer. Ik wilde op Greg hetzelfde doen. Marc (1ste assistent) zei - 'geen tijd meer voor twee shots'. Theo (cameraman) zei - 'het staat klaar' - Els (scriptgirl) vroeg: 'Heb je dat tweede shot echt wel nodig?' Theo zei: 'Is wel mooi.' Marc zei: 'Je moet het zelf weten.' Daar kwamen Edwin en Ate binnen (de dag des oordeels) Edwin zei: 'Je kan nog maar een shot doen'- Ate fluister in mijn oor: 'Doe snel nog even een closere versie van hetzelfde standpunt met een andere lens'. Ik ontplof. Zoveel meningen dat gaat niet - ik weet niet meer wat ik moet doen en begin te schreeuwen. Ate wordt knalrood, Edwin trekt wit weg. Ik draai gewoon wat ik wil. Edwin vond het niet gepast wat ik gedaan had, maar begrijpt mijn uitval wel. 1 Oktober 2000 Het is Joods Nieuwjaar en we draaien in Westerbork. Er zijn honing en appeltjes en zelfs bolussen. Het grijpt me aan. Alles liep vannacht fantastisch - ik voelde me goed, machtig over de situatie. De regen, de wind, de omvallende boom, het ongeluk, alles liep goed. Stephen ontroerend, Greg goed. Flora is niet alleen beeldig, maar speelt haar rol ook heel mooi. Ik sta hier, 's nachts, te draaien, zo ongeveer naast dé spoorlijn. Moet ik me schuldig voelen? Moet ik blij zijn dat ik er wel ben? Alles gaat door me heen. 6 Oktober 2000 Fax vannacht. Koude douche. Ate waarschuwt dat A. de Completion Bond begint te piepen. B. de film veel te lang wordt (3 uur 10 min. I.p.v. 2 uur 10 min.!) Wat te doen? Ate wil in veel scènes kappen. In wezen is het herzien van scènes niet slecht, maar pijn doet het wel. 29 Oktober 2000 Moe, moe. We zijn nu in Rome. Ik voel dat alles hier in Rome gestresst zal worden. Els Rastelli, mijn onvolprezen scriptgirl, waarschuwt me; ik moet me voor al die problemen afsluiten, zegt ze. Maar hoe kan ik dat? Ben weer begonnen in Harry's meesterwerk. Ik lees per dag de hoofdstukken die ik ga draaien. Het inspireert. 9 November 2000 Gedraaid in Colosseum. Waanzinnig zulke mooie gangen, trappen, historie. Vaak voel ik me alleen, vreselijk alleen. Regisseren is het eenzaamste beroep op de wereld, terwijl je constant omringd wordt door honderd man. Theo Bierkens (cameraman) is trouwens een rots in de branding. Hij is een fijn en betrouwbaar iemand. Ik ben dol op hem. Ate blijkt naar Amsterdam te zijn vertrokken, zonder mij gedag te hebben gezegd. Vreemd. Winnie (make-up) haalt me uit mijn depressie. Ze is zeer lief en aardig en vooral verstandig. Ze laat me zien dat mijn afwerende houding niets oplevert. Ze heeft gelijk. 24 November 2000 Sevilla. Het is zeer slecht weer en we moeten buiten draaien, en net doen alsof het een zonnige dag is in Jeruzalem. Buitengewoon vervelend. Ate en Ellen Vogel zijn op dit moment in het vliegtuig op weg hier naar toe. Ellen kan alleen vandaag en morgen draaien. Ik ben zo blij dat het gelukt is haar te krijgen voor deze kleine - zeer belangrijke rol. Ellen is bijna 80, maar vol spirit, niet eens moe van de lange reis. Echt ongekend, zo'n top iemand. Ze doet haar scène schitterend. 1 December 2000 Edwin was de hele dag off-key. Hij had een conflict met Stephen wat hem enorm dwars zat. Maar ik bemoei me er niet mee. Ik heb genoeg aan mijn hoofd. Theo kwam omdat we een tijdsprobleem hebben met een oplossing om Quinten "op te laten gaan in het licht van de poort" en niet op de rots in de letterzwerm. Ik was helemaal in de war van die suggestie. Het omzwermen van de letters, de Stenen Tafelen die kapot vallen, allemaal weg? Gelukkig kwam Ate later op de avond (uit Rome) en zei meteen: Niks eruit - het is de apotheose van de film! We doen het wel in Amsterdam, in de studio. 13 December 2000 Het is moeilijk om de energie, de koorts van het op locatie schieten vast te houden, in de studio.We moeten 3 weken werk in 1 week zien te persen. Alles gaat nu door elkaar heen. Eén ploeg draait alles in het superieure Carcerimodel, gebaseerd op de tekeningen van Piranesi. Een andere unit draait "vliegende raven". Een derde unit (de onze) draait alle scènes met de Engelen, inclusief alle scènes met mij als Gabriel. Dat houdt in dat ik van studio naar studio sprint. Ook lijkt het geld nu echt op te raken. Het schijnt dat Els Rastelli ergens anders dan hier haar kopieën (van de dagrapporten) moet maken, want hier kosten ze 11 ct.en ergens anders 9 ct. Als het zó erg is, dan is het dus erg. Het voelt als een low-lowbudget productie! 15 December 2000 Gisteren laatste draaidag met Stephen - ontroerend. Heb Stephen de nu reeds gemonteerde ruwe versie laten zien. Hij was zeer complimenteus, zeer enthousiast. Geeft de burger moed. Na zijn laatste shot sprak ik hem toe, maar op gegeven moment kan ik niet verder, te ontroerd. Hij kreeg een staande ovatie van iedereen. 18 December 2000 Auschwitz. Vanochtend om 04.30 uur op - om 05.00 uur gehaald - stemming gedrukt. De gedachte dat we direct per privé vliegtuig naar Auschwitz reizen maakt me zwaar ongemakkelijk. Iedereen is stil: Theo, Els, Marc, Greg. We arriveren in Katowice, in de sneeuw en gaan per busje op weg. Ik heb twee grote bossen tulpen mee om ze "ergens" neer te leggen. Bij het bordje Oswiciem, museum Auschwitz, gaat er een schok door me heen. Als ik maar niet ga huilen. Daar is de poort: Arbeit macht frei. Verbaas me over het feit dat het plaatsje Oswiciem gewoon grenst aan het kamp. Zou dat toen ook al zo geweest zijn? Dan naar Birkenau, waar we moeten beginnen met draaien. Daar is de poort: Anus Mundi. Ik loop met mijn bloemen het perron op - waar moet ik ze leggen? Tranen rollen over mijn wangen, ik heb een dichtgesnoerde keel, wil nog iets tegen Theo zeggen, lukt niet. Iedereen heeft begrip voor iedereen. Eerste shot, Max rent door het kamp, langs het prikkeldraad. Gelukkig moeten we werken, maar ik kan nauwelijks met mijn gedachten erbij blijven! Ik ga met Els Rastelli naar de ruines van de crematoria en leg daar mij tulpen neer. We gaan verder met draaien - Greg uit zijn emoties in de shots. Opeens zie ik twee herten door het kamp springen. Ze komen uit de aangrenzende bossen maar lijken wel gereïncarneerde zielen. 's avonds in hotel Glob (uitziend op de spoorlijn) zit ik verslagen op mijn bed. Ga nu naar de bar om wodka te drinken. 14 Januari 2001 Florida. Gisteren laatste opname dag. Eerst hebben we in Miami Beach geluncht. Ik heb iedereen toegesproken en cadeautjes gegeven. Daarna weer de zee in. Ditmaal was het echt koud, daar stonden we met zijn allen in zee, Flora, Greg, Theo, Pim, Marc en ik plus de Amerikaanse crew. De maan komt schitterend rood uit de zee rijzen. (ong. zoals Harry het in zijn boek beschrijft) laatste shot staat erop. We omhelzen elkaar. De shoot is voorbij. Vanochtend Edwin gebeld voor zijn verjaardag. Ik moest denken aan vorig jaar toen ik hem toesprak voor zijn 50ste en zei: 'We gaan een zeer zware periode tegemoet, ik hoop dat onze vriendschap er niet onder lijdt. De film is nu qua draaien voorbij, het was zwaar, maar de vriendschap heeft er niet onder geleden. Februari 2001 Al enige tijd voel ik me ongemakkelijk met onze editor. Het is een aardige man, maar ik heb het gevoel dat hij het verhaal niet begrijpt. De bom barst wanneer Ate de film ziet en zegt dat ie het niet goed vindt. Wat nu? Ate wil dat Nigel Galt, zijn editor bij Fogbound, de film eens bekijkt. Nigel heeft ook Kubrick's Eyes Wide Shut gemonteerd. April 2001 Nigel zou in eerste instantie twee weken aan Discovery werken. Maar dat wordt, samen met de geluidsafwerking, zeker vier maanden. Wat een lot uit de loterij. Ineens zijn de acteurs weer leuk en boeiend, plots hebben scenes weer hun sprankeling teruggevonden. Een goeie editor kan je film werkelijk maken of breken. Henny Vrienten heeft prachtige muziek gecomponeerd. Ik vond dat ie zichzelf al overtroffen had bij Left Luggage. Maar nu weer. Het geeft de film een grootsheid en tegelijkertijd grote gevoeligheid. Juni 2001 Twee test screenings van de film; één in London en één in LA. De resultaten zijn bijna identiek. Ik vind het zeer positief. Stephen wordt alom geprezen; de interactie tussen hemel en aarde ook, de humor valt goed. De Engelsen hebben soms wat moeite met de sex, en een deel van het publiek is aan het einde onzeker wat Quinten nu precies terugbrengt naar de hemel. We gaan er hard aan werken om dat op te lossen. Natuurlijk willen de bemoeials van de Bank dat de film een half uur korter wordt. Maar dat gebeurt niet. Laten ze zichzelf maar een half uur inkorten. Discovery is geen Hollywood formule film. Het werkt alleen als je het verhaal in zijn waarde laat. Juli 2001 De film moet vandaag 'op slot'. Na vandaag kan er niks meer veranderd worden aan het beeld. Met zijn drieën, Edwin, Ate en ik, werken we dag en nacht samen met Nigel om de laatste puntjes op de i te zetten. Eind van de middag is de doop van de rondvaartboot die naar mij vernoemd is. En terwijl ik plechtig een glas champagne over de boeg van de boot gooi, denk ik alleen maar; 'over een paar uur is het echt voorbij. Over een paar uur is Discovery niet meer van mij. Dan is de film van iedereen; en iedereen moet er maar van denken en mee doen wat ze zelf willen.' Een bevrijdende gedachte. terug Jeroen tijdens de premiere van The Discovery of Heaven